Tìm hiểu về tokenomics của QUBIC: đốt token, halving và IPO hợp đồng thông minh

Qubic là mạng Layer 1 do Sergey Ivancheglo (Come-from-Beyond, CfB), nhà sáng lập từng đồng sáng lập Nxt và IOTA, thành lập và ra mắt công bằng vào năm 2022. Cơ chế đồng thuận của mạng, Bằng chứng công việc hữu ích (Useful Proof of Work, UPoW), định hướng năng lực tính toán của thợ đào vào việc huấn luyện Aigarth, dự án AI phi tập trung của mạng, nhằm xây dựng trí tuệ phi tập trung trên chuỗi. Kiến trúc nền tảng của QUBIC làm nền tảng cho toàn bộ hoạt động của mô hình token.

Trong thiết kế của Qubic, tokenomics QUBIC là một lớp cốt lõi bên cạnh cơ chế đồng thuận: lượng phát hành luôn cố định, trong khi mức tiêu thụ không ngừng mở rộng nhờ hoạt động đốt token, tạo nên xu hướng giảm phát trong dài hạn.

Những điểm chính

• QUBIC hoạt động như "năng lượng tính toán" thay vì tiền tệ: token được tiêu thụ cho việc thực thi hợp đồng thông minh và gọi oracle sẽ bị đốt vĩnh viễn, còn giao dịch chuyển token thông thường hoàn toàn miễn phí.
• Lượng phát hành luôn cố định: mỗi epoch (7 ngày) đúc 1 nghìn tỷ QUBIC cho Computors, CCF và QEarn, trong đó tỷ lệ đốt được điều chỉnh bởi hợp đồng Supply Watcher.
• Bốn kênh đốt độc lập, gồm phí thực thi, lượng phát hành ở cấp giao thức do halving thúc đẩy, các phiên đấu giá kiểu Hà Lan trong IPO hợp đồng thông minh và phần thặng dư từ hoạt động khai thác bên ngoài, đã loại bỏ tổng cộng hơn 41,5 nghìn tỷ QUBIC.
• Các đợt halving không làm thay đổi lượng phát hành 1 nghìn tỷ mỗi tuần mà chỉ tăng tỷ lệ đốt: Epoch 175 (Tháng 8 năm 2025) đã nâng tỷ lệ đốt từ 15% lên 55%, còn Epoch 227 (khoảng Tháng 8 năm 2026) hướng tới mức khoảng 78,75%.

Token QUBIC đóng vai trò gì trong mạng Qubic?

QUBIC là token gốc của mạng Qubic, nhưng vai trò thiết kế của token này là một đơn vị năng lượng thay vì tiền tệ lưu thông. Khi người dùng thực thi hợp đồng thông minh hoặc gọi oracle trên Qubic, QUBIC sẽ bị tiêu thụ, gửi đến địa chỉ 0 NULL_ID và bị đốt vĩnh viễn. Các giao dịch chuyển token thông thường hoàn toàn không mất phí.

Thiết kế giao dịch chuyển token không mất phí giúp QUBIC phù hợp với hoạt động quyết toán nhanh: người dùng có thể chuyển token giữa các Ví hoặc sàn giao dịch mà không phải trả Phí mạng, đồng thời giao dịch được xác nhận nhanh vì không có cuộc đấu giá phí nào làm chậm quá trình đưa giao dịch vào mạng. Trên các blockchain có mempool tắc nghẽn, ngay cả giao dịch chuyển token đơn giản cũng có thể mất vài phút. Việc chuyển QUBIC nhanh chóng và không mất phí là hệ quả trực tiếp của việc xem QUBIC như năng lượng cho tính toán thay vì một tài sản trong thị trường phí. Cách tiếp cận "quên đi phí và độ trễ" này loại bỏ một điểm cản trở phổ biến trên các blockchain mà mọi giao dịch đều phải cạnh tranh không gian khối thông qua đấu giá Gas.

Mô hình này khác biệt về cấu trúc so với thiết kế phí Gas của các blockchain phổ biến: trên Ethereum, Gas được chuyển cho các trình xác thực, trong đó một phần bị đốt sau EIP-1559, còn trên Qubic, 100% phí sử dụng đều bị đốt và không bên nào nhận thu nhập từ khoản phí này. Sách trắng Qubic định nghĩa QUBIC là một đơn vị "năng lượng" dùng để hạch toán, còn Qubic so với Bitcoin và Ethereum trình bày sự khác biệt giữa ba mạng.

Cơ chế nguồn cung và phát hành QUBIC hoạt động trên thực tế như thế nào?

Nguồn cung tối đa của QUBIC là 200 nghìn tỷ token, giảm từ mức giới hạn ban đầu 1.000 nghìn tỷ sau cuộc bỏ phiếu cộng đồng Project X vào năm 2024. Mạng phát hành cố định 1 nghìn tỷ QUBIC trong mỗi epoch (7 ngày). Tổng lượng phát hành không thay đổi theo các đợt halving, và việc chuyển giao epoch được quyết toán vào mỗi Thứ Tư, như Câu hỏi thường gặp chính thức của Qubic giải thích.

Việc phân phối lượng phát hành xoay quanh tập hợp Computor. Vào cuối mỗi epoch, các thợ đào xếp hạng cao nhất dựa trên số lời giải huấn luyện AI sẽ trở thành Computor của epoch tiếp theo, chịu trách nhiệm xác thực giao dịch, thực thi hợp đồng và nhận phần thưởng phát hành, thường đạt 90–98% mức tối đa trên lý thuyết. Lượng phát hành cũng được phân bổ cho CCF (khoảng 8%) và QEarn (khoảng 12,25%), còn phần còn lại bị đốt bởi hợp đồng Supply Watcher. Hoạt động khai thác Qubic trình bày cách năng lực băm được chuyển đổi thành vị trí và phần thưởng. Khung phát hành này hoạt động đồng thời với các kênh đốt được mô tả dưới đây, nhờ đó chính sách tiền tệ của mạng vận hành như một vòng lặp khép kín duy nhất thay vì các đòn bẩy riêng biệt.

Do đợt ra mắt công bằng vào Q2 năm 2022 không có phát hành trước và không phân bổ cho VC, toàn bộ nguồn cung lưu thông đều đến từ lượng phát hành hằng tuần. Lượng phát hành giữ nguyên, trong khi hoạt động đốt tăng dần, và tổng nguồn cung dự kiến đạt đỉnh gần 196,8 nghìn tỷ trước khi giảm xuống. Đỉnh này vẫn chưa đạt được, nghĩa là mạng vẫn đang trong giai đoạn mở rộng ròng cho đến khi khối lượng đốt vượt khối lượng phát hành.

Các kênh đốt QUBIC là gì?

Hoạt động đốt QUBIC đến từ bốn cơ chế độc lập lẫn nhau, cùng hướng đến một điểm cuối: token được gửi đến địa chỉ 0 NULL_ID sẽ vĩnh viễn rời khỏi nguồn cung lưu thông.

Hoạt động đốt phí thực thi là hình thức tiêu thụ nội bộ trong hệ sinh thái: càng nhiều hoạt động thực thi hợp đồng và gọi oracle thì lượng đốt càng lớn. Hoạt động đốt lượng phát hành ở cấp giao thức mang tính tham số: tỷ lệ đốt được thiết lập thông qua cuộc bỏ phiếu của Quorum và tăng theo từng bậc sau các đợt halving. Hoạt động đốt từ IPO và phần thặng dư khai thác bên ngoài chuyển đổi "việc ra mắt ứng dụng mới" và "thu nhập bên ngoài" thành lượng cung rời khỏi hệ thống, đẩy tổng lượng đốt vượt 41,5 nghìn tỷ QUBIC (Nguồn: blog chính thức của Qubic).

Hình 1. Bốn kênh đốt QUBIC, gồm phí thực thi, lượng phát hành ở cấp giao thức, IPO hợp đồng thông minh và phần thặng dư từ hoạt động khai thác bên ngoài, đều chảy vào địa chỉ 0 NULL_ID để bị đốt vĩnh viễn.

Halving QUBIC là gì? Tỷ lệ đốt thay đổi như thế nào?

Halving Qubic là sự kiện cấp giao thức làm giảm lượng phát hành ròng bằng cách tăng phần lượng phát hành hằng tuần bị đốt, khác với việc cắt giảm phần thưởng khối của Bitcoin: tổng lượng phát hành vẫn giữ ở mức 1 nghìn tỷ QUBIC, phần bị đốt tăng lên và lượng cung ròng đưa ra thị trường giảm tương ứng một nửa. Các đợt halving được lên lịch theo khoảng thời gian khoảng 52 epoch và cần có cuộc bỏ phiếu của Quorum.

Thiết kế này biến halving thành một cơ chế giảm cung có kiểm soát thay vì một cú sốc sản xuất. Thợ đào vẫn nhận cùng một lượng phân bổ tổng, nhưng giao thức đốt một phần lớn hơn trước khi phân phối phần thưởng, qua đó giảm áp lực bán theo thời gian mà không cắt giảm đột ngột thu nhập của thợ đào.

Đợt halving đầu tiên có hiệu lực tại Epoch 175 (ngày 20 tháng 8 năm 2025), nâng tỷ lệ đốt từ 15% lên 55%. Hiện nay, 550 tỷ QUBIC bị đốt ở cấp giao thức mỗi tuần và lượng phát hành ròng hiệu dụng giảm từ khoảng 850 tỷ xuống khoảng 450 tỷ (Nguồn: blog chính thức của Qubic, bài giải thích về halving Epoch 175). Đợt halving thứ hai được lên kế hoạch tại Epoch 227 (khoảng Tháng 8 năm 2026), nâng tỷ lệ đốt lên khoảng 78,75% và đưa lượng phát hành ròng hằng tuần xuống gần 212,5 tỷ.

Tỷ lệ đốt không phải là hằng số được mã hóa cố định mà là một biến chính sách do các cuộc bỏ phiếu liên tiếp của Quorum thiết lập. Đề xuất halving Epoch 175 đã được thông qua với 567 phiếu thuận và 56 phiếu chống (Nguồn: hồ sơ bỏ phiếu của Qubican), còn tốc độ của các đợt halving trong tương lai phụ thuộc vào các Computor đang tại nhiệm vào thời điểm đó. Sau đó, hợp đồng Supply Watcher thực thi tỷ lệ đốt được Quorum chấp thuận, tự động khấu trừ phần bị đốt khỏi lượng phát hành của mỗi epoch trước khi phần thưởng được trả cho Computor.

Hình 2. Lộ trình halving QUBIC: tỷ lệ đốt tăng từ 15% lên 55% tại Epoch 175 (Tháng 8 năm 2025) và dự kiến đạt khoảng 78,75% tại Epoch 227 (khoảng Tháng 8 năm 2026), trong khi tổng lượng phát hành hằng tuần vẫn cố định ở mức 1 nghìn tỷ.

IPO hợp đồng thông minh là gì? Đấu giá kiểu Hà Lan đốt QUBIC như thế nào?

IPO hợp đồng thông minh là cách duy nhất để một hợp đồng mới hoạt động trên Qubic: trước tiên, hợp đồng phải giành chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu đề xuất của Quorum với siêu đa số từ hai phần ba cộng một. Sau đó, một số lượng cổ phần cố định tương ứng với số vị trí Computor được bán trong phiên đấu giá kiểu Hà Lan, và toàn bộ QUBIC được thanh toán sẽ bị đốt vĩnh viễn. Vì vậy, việc ra mắt hợp đồng trực tiếp chuyển đổi thành lượng cung rời khỏi lưu thông.

Con đường ra mắt thông qua IPO khiến hệ sinh thái hợp đồng của Qubic có tính chọn lọc rõ ràng: chỉ những đề xuất mà Computor tin rằng có thể tạo ra mức sử dụng thực tế mới được chấp nhận, vì một hợp đồng thất bại sẽ làm lãng phí lượng QUBIC bị đốt trong phiên đấu giá. Do đó, nhà phát triển có động lực mạnh mẽ để xây dựng các ứng dụng có nhu cầu thực sự đối với hoạt động thực thi và gọi oracle.

Một IPO hợp đồng thông minh điển hình diễn ra như sau:

1. Nhà phát triển viết hợp đồng bằng C++ và xác thực hợp đồng trên Testnet.
2. Hợp đồng được gửi dưới dạng đề xuất của Quorum và được đưa vào lịch đấu giá sau khi nhận siêu đa số từ hai phần ba cộng một.
3. Phiên đấu giá kiểu Hà Lan mở ra: một số lượng cổ phần cố định tương ứng với số vị trí Computor được bán với mức giá giảm dần khi người tham gia đặt giá bằng QUBIC.
4. Khi phiên đấu giá kết thúc, toàn bộ giá mua được gửi đến NULL_ID và bị đốt, còn cổ đông nhận phần phí của hợp đồng theo tỷ lệ tương ứng.
5. Hợp đồng được ra mắt trên mainnet, và lượng QUBIC tiêu thụ trong hoạt động thực thi liên tục của hợp đồng tiếp tục bổ sung vào hoạt động đốt phí thực thi.

Thu nhập thụ động của cổ đông đến từ việc phân chia phí hợp đồng, nhưng việc tham gia đấu giá đi kèm với một chi phí nhất định: giá mua đã được khớp sẽ bị đốt mà không có cơ chế hoàn trả, và nếu hợp đồng có mức sử dụng quá thấp, thu nhập từ cổ phần có thể không đủ bù cho giá mua. Trường hợp đầu tiên, IPO QBridge, đã đốt 547 tỷ QUBIC trong một sự kiện duy nhất (Nguồn: blog chính thức của qubic.org).

Doanh thu khai thác bên ngoài ảnh hưởng đến nguồn cung và nhu cầu QUBIC như thế nào?

Doanh thu khai thác bên ngoài là kênh duy nhất trong bốn kênh đốt đưa giá trị từ bên ngoài hệ sinh thái vào mạng: Qubic hướng năng lực băm của mình vào các mạng PoW khác, bán phần thu được để mua lại QUBIC trên thị trường mở nhằm trả phần thưởng cho Computor, sau đó đốt toàn bộ phần thặng dư. Khác với hoạt động đốt từ việc thực thi hoặc IPO, vốn diễn ra trong hệ sinh thái, nguồn tài trợ cho kênh này đến từ bên ngoài hệ thống Qubic.

Lộ trình chính xác đã thay đổi theo mục tiêu khai thác. Trước Epoch 210, thu nhập bên ngoài đến từ hoạt động khai thác Monero (XMR), chuyển đổi chu kỳ CPU nhàn rỗi giữa việc huấn luyện AI và băm RandomX. Sau Epoch 210, hoạt động này chuyển sang Dogecoin (DOGE), được khai thác bằng ASIC Scrypt chuyên dụng chạy song song với quá trình huấn luyện Aigarth. DOGE được khai thác sẽ được bán lấy Stablecoin trên các sàn giao dịch bên ngoài, sau đó Stablecoin được dùng để mua QUBIC trên thị trường mở. Một phần dùng để bổ sung phần thưởng Computor, còn phần thặng dư bị đốt hoàn toàn.

Ảnh hưởng đến cung và cầu diễn ra ở hai lớp: bản thân hoạt động mua lại tạo ra áp lực mua trên thị trường mở, còn hoạt động đốt phần thặng dư vĩnh viễn chuyển đổi thu nhập bên ngoài thành sự thu hẹp nguồn cung, gắn quy mô đốt với khả năng sinh lời của hoạt động khai thác bên ngoài. Phần mua QUBIC được trình bày trong bài viết mua QUBIC trên Gate.

Điểm mạnh và rủi ro của tokenomics QUBIC là gì?

Mô hình của QUBIC có những điểm mạnh mang tính cấu trúc ở cấp độ cơ chế, đồng thời cũng tồn tại các hạn chế và rủi ro gắn với quản trị và mức độ chấp nhận.

Điểm mạnh: hoạt động đốt gắn trực tiếp với mức sử dụng, vì vậy sự tăng trưởng trong hoạt động của mạng sẽ chuyển đổi thành sự thu hẹp nguồn cung; bốn kênh đốt vận hành độc lập với nhau; ngoài ra, việc ra mắt công bằng cùng lịch trình phát hành hoàn toàn công khai giúp các quy tắc về nguồn cung có thể được xác minh. Trên thực tế, khung này hoạt động hiệu quả nhất khi mức độ chấp nhận hệ sinh thái tăng lên, vì mỗi hợp đồng mới và mỗi nguồn cấp dữ liệu oracle đều bổ sung vào cơ sở đốt.

Hạn chế: tỷ lệ đốt là một biến chính sách do Quorum thiết lập thông qua bỏ phiếu, vì vậy thời điểm và quy mô của các đợt halving trong tương lai phụ thuộc vào các Computor đang tại nhiệm. Hiệu ứng giảm phát cũng phụ thuộc nhiều vào mức độ chấp nhận mạng. Nếu hoạt động thực thi hợp đồng và khối lượng IPO không đạt kỳ vọng, hai kênh này sẽ đóng góp ít hơn đáng kể.

Rủi ro: QUBIC có mức biến động cao và cơ chế đốt không phải là cam kết hỗ trợ giá; giá mua trong IPO hợp đồng thông minh bị đốt ngay lập tức, vì vậy người tham gia có thể mất toàn bộ giá mua nếu thu nhập từ hợp đồng không đạt kỳ vọng. Ngoài ra, doanh thu khai thác bên ngoài biến động theo giá DOGE và độ khó khai thác, nghĩa là hoạt động đốt phần thặng dư có thể biến động mạnh theo điều kiện thị trường.

Tóm tắt

Tokenomics QUBIC dựa trên cấu trúc cốt lõi gồm lượng phát hành cố định kết hợp với hoạt động đốt tăng dần: lượng phát hành 1 nghìn tỷ mỗi tuần không thay đổi, trong khi phí thực thi, các đợt halving ở cấp giao thức, IPO hợp đồng thông minh và phần thặng dư từ hoạt động khai thác bên ngoài đưa một phần ngày càng lớn vào NULL_ID để bị đốt vĩnh viễn. Hai đợt halving lần lượt nâng tỷ lệ đốt hằng tuần lên 55% và khoảng 78,75%. Vì vậy, hoạt động đốt là kết quả nội sinh của mức sử dụng mạng, còn tác động dài hạn phụ thuộc vào quản trị của Quorum, mức độ chấp nhận hệ sinh thái và thu nhập từ hoạt động khai thác bên ngoài.

Đối với độc giả muốn theo dõi thị trường QUBIC hoặc sở hữu token này, QUBIC được niêm yết trên một số sàn giao dịch tập trung. Bài viết mua QUBIC trên Gate giải thích các bước liên quan. Bài viết này tập trung vào thiết kế cơ chế thay vì biến động giá, và không có nội dung nào trong bài cấu thành lời khuyên đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Tokenomics QUBIC là gì?

Tokenomics QUBIC là bộ quy tắc về nguồn cung và tiêu thụ của mạng Qubic: mỗi epoch phát hành cố định 1 nghìn tỷ QUBIC để phân phối cho Computor, CCF và QEarn, trong khi hoạt động đốt từ thực thi, hoạt động đốt IPO, hoạt động đốt lượng phát hành ở cấp giao thức và hoạt động đốt phần thặng dư khai thác bên ngoài liên tục loại bỏ token khỏi nguồn cung lưu thông, tất cả đều nằm trong giới hạn nguồn cung 200 nghìn tỷ. Khung này vận hành cùng cơ chế đồng thuận UPoW của Qubic và quy trình huấn luyện AI, nhờ đó cùng một năng lực tính toán vừa bảo mật mạng vừa góp phần xây dựng trí tuệ phi tập trung của Aigarth. Mô hình này do nhà sáng lập Qubic Sergey Ivancheglo (Come-from-Beyond), người từng đồng sáng tạo Nxt và IOTA, thiết kế. Nhà sáng lập đã tích hợp hoạt động đốt token vào các cơ chế ở cấp độ đồng thuận thay vì bổ sung chúng về sau.

Vì sao QUBIC bị đốt?

QUBIC hoạt động như năng lượng tính toán trong mạng Qubic: token được tiêu thụ cho việc thực thi hợp đồng thông minh và gọi oracle sẽ được gửi đến địa chỉ 0 NULL_ID và bị đốt vĩnh viễn, thay thế cho phí Gas mà các blockchain khác trả cho trình xác thực. Hoạt động đốt cũng đóng vai trò quản lý nguồn cung bằng cách từng bước giảm lượng phát hành ròng, để nguồn cung lưu thông thu hẹp trong dài hạn. Vì giao dịch chuyển token thông thường không mất phí, chỉ hoạt động trực tiếp tạo ra giá trị trên chuỗi, cụ thể là chạy hợp đồng và truy vấn oracle, mới làm giảm nguồn cung.

Qubic đốt token như thế nào?

Qubic đốt QUBIC thông qua bốn kênh: đốt phí từ hoạt động thực thi hợp đồng và gọi oracle; đốt ở cấp giao thức, trong đó Supply Watcher khấu trừ một phần lượng phát hành hằng tuần, ở mức 55% sau Epoch 175; đốt toàn bộ giá mua trong các phiên đấu giá kiểu Hà Lan của IPO hợp đồng mới; và đốt phần thặng dư sau hoạt động mua lại và phân phối từ doanh thu khai thác bên ngoài. Tất cả lượng token bị đốt đều chảy vào địa chỉ 0 NULL_ID.

IPO hợp đồng thông minh Qubic là gì?

IPO hợp đồng thông minh Qubic là con đường duy nhất để một hợp đồng mới được ra mắt: sau khi được Quorum phê duyệt, một số lượng cổ phần cố định tương ứng với số vị trí Computor sẽ được bán trong phiên đấu giá kiểu Hà Lan, nơi người tham gia đặt giá bằng QUBIC. Toàn bộ giá mua sẽ bị đốt vĩnh viễn và cổ đông nhận được phần phí của hợp đồng. IPO QBridge đã đốt 547 tỷ QUBIC trong một sự kiện duy nhất.

Đợt halving Qubic tiếp theo diễn ra khi nào?

Đợt halving Qubic thứ hai được lên kế hoạch tại Epoch 227, khoảng Tháng 8 năm 2026, nâng tỷ lệ đốt hằng tuần từ 55% lên khoảng 78,75%. Đợt halving đầu tiên đã hoàn tất tại Epoch 175 (Tháng 8 năm 2025), khi tỷ lệ đốt tăng từ 15% lên 55%. Các đợt halving tiếp theo cần có sự xác nhận của Quorum. Khi tỷ lệ đốt đạt 55%, lượng phát hành ròng hằng tuần đã giảm gần một nửa. Nếu đạt 78,75%, lượng phát hành ròng sẽ còn khoảng một phần năm tổng lượng phát hành.